Voorafgaand aan het vaststellen van de  Programmabegroting 2026 door de gemeenteraad van Alphen aan den Rijn zijn er Algemene Beschouwingen. Hierin wordt door alle fractievoorzitters gesproken over het complete beleid. Elke fractie heeft op donderdag 6 november acht minuten spreektijd. Hieronder staat de complete tekst van de Algemene Beschouwingen door fractievoorzitter van Nieuw Elan, Frans Langerak.

Algemene Beschouwingen 2026

In gemeenteland is vaststellen van de begroting een belangrijk moment, waarin vooruit wordt gekeken. Niet naar morgen of volgende week, maar naar volgend jaar en een doorkijkje naar de jaren daarna.

Een financieel gezonde gemeente is voorwaardelijk om haar wettelijke taken uit te kunnen voeren en lokaal beleid te kunnen maken.

Voordat ik namens Nieuw Elan onze opvattingen over de inhoud van de begroting deel, wil ik graag even stilstaan bij het tot stand komen daarvan. De laatste begroting van deze raadsperiode. Als raad hebben wij geprobeerd – in woelige baren – het schip op koers te houden. Bijna raadsbreed is er de wil en bereidheid geweest om samen op te trekken op belangrijke thema’s, waaronder de financiën.

Rots in de branding daarvan is telkens geweest de ambtelijke ondersteuning met voortvarende hulp vanuit de griffie. Daarvoor wil ik jullie van harte bedanken. Dat geldt ook voor de hardwerkende wethouders én de burgemeester in het college.

Uiteraard kun je op onderdelen van mening verschillen waar gemeentegeld naar toe zou moeten gaan. Daarvoor liggen vanavond ook de nodige moties en amendementen voor. In brede zin is gezocht naar balans.

Stijging van kosten aan de inkoopkant, salarisindexaties, incidentele – en soms erg grote – tegenvallers, daar moet je als gemeente en naar bewind van zaken op bijsturen.

Naast het kritisch kijken naar de kostenkant, hebben wij met elkaar de discussie gevoerd of – en wat – er aan de inkomstenkant van de gemeente zou moeten gebeuren. Zoals u bekend is de uitkering uit het gemeentefonds voor de gemeente een belangrijke inkomstenbron en zijn daarnaast de opbrengsten uit de onroerend zaak belasting belangrijk. Als Nieuw Elan hebben wij altijd gezegd eerst kritisch naar de uitgaven te willen kijken, voordat we aan inkomstenverhogende maatregelen toekomen. En liever de OZB niet te verhogen, wat de afgelopen coalitieperiodes ook veel vaker niet – dan wel – is gebeurd.

Om met het eerste punt te beginnen. Zoals wij allemaal weten, is – en wordt – de uitkering uit het gemeentefonds substantieel lager. Verschillende leden uit deze raad – waaronder Nico de Jong namens Nieuw Elan – hebben zich verenigd in de landelijke ‘Raden in Verzet’, om aandacht te vragen voor de ontstane uitdagingen – of zo je wilt, gemeentelijke financiële problemen vanwege kortzichtig landelijke overheidsbeleid – en daar vanuit de landelijke overheid ook om een oplossing te vragen. Het probleem daar te adresseren, waar het is ontstaan. Gelukkig hebben wij daardoor 10 miljoen euro in de gemeentekas kunnen bijplussen. Dat is helaas alleen niet genoeg.

Onze grootste zorg voor nu, is de zorg. En wel het oplossen van de problemen – zowel inhoudelijk als financieel – in de jeugdzorg. Daarover is veel gezegd en geschreven, maar dit onderwerp is – om allerlei redenen – ook nu nog actueel. Wij zijn blij om te zien dat deze gemeenteraad breed – in samenspraak met de betrokken ambtenaren en organisaties, onder aanvoering van wethouder Schotanus – schoon schip aan het maken is en werkt aan oplossingen. Dat is een erg lastige klus, die daadkrachtig wordt opgepakt.

Alhoewel het niet tot op drie cijfers achter de komma duidelijk is hoe groot de ‘bleeder’ is die wij daar hebben opgelopen, is het wel een bedrag met zes nullen. Dit is één van de onvoorziene, en tevens grootste oorzaken die de gemeente heeft gedwongen om na te denken over niet alleen kostenverlagende maatregelen, maar ook inkomstenverhogende. ‘’

Over de uitkering uit gemeentefonds hebben we het al kort gehad. Over de onroerend zaak belasting nog niet. Zoals u weet is Nieuw Elan geen voorstander van het zomaar verhogen van de onroerend zaak belasting. Daar hebben wij lang – zeg maar een jaar of tien – niet aan hoeven komen, maar door de huidige realiteit heeft het college gemeend in de begroting een voorstel te moeten doen voor een fikse verhoging van de onroerend zaak belasting, procentueel gezien.

Als je dan kijkt naar de voorgestelde stijging, zit er een indexatiecomponent in. Net zoals bij de meesten van ons jaarlijks per 1 januari automatisch het salaris stijgt, stelt het college voor ook een indexatie toe te passen op de ozb. Dat vinden wij een op zichzelf logische gedachtegang en daar kunnen wij achter staan.

Onze gemeente staat natuurlijk bekend als één van de meest gemiddelde gemeenten van Nederland’. Je kunt daar op verschillende manieren naar kijken, en wij kiezen ervoor dat positief te benaderen. Als meest gemiddelde gemeente, scoren wij – vergeleken met alle andere gemeenten – relatief laag op hoeveel inkomsten onze gemeente genereert uit de onroerend zaakbelasting ten opzichte van andere.

Nu hoor ik u denken, dat is toch mooi nieuws? In de basis wel, alleen is het zo dat er door de rijksoverheid een referentiegetal wordt gehanteerd, een soort landelijk gemiddelde. Als je die niet behaalt, wordt de uitkering die vanuit het rijk ontvangen wordt, navenant lager. Of in elk geval, niet zo hoog als die zou zijn wanneer er aan de referentiewaarde wordt voldaan.

Dat mes is dan – voor onze gemeente – bot aan twee kanten, want je hebt én minder inkomsten uit de onroerend zaak belasting en krijgt daardóór ook minder inkomsten uit het gemeentefonds.

Dat het college dan ook voorstelt onze ozb berekening te laten aansluiten bij het landelijk gemiddelde, kunnen wij volgen en – alhoewel niet een fijne maatregel – zullen wij daar niet tegen stemmen.

Wat ons wel pijn doet is de voorgestelde aanvullende verhoging – naast de indexatie en het in lijn brengen van de gemeentelijke ozb met het landelijk gemiddelde – . Niet omdat we dat graag doen, maar omdat we verantwoordelijkheid nemen, zullen we daarmee instemmen.

Als gezegd krijgen gemeenten van het Rijk fors minder geld dan nodig is om de wettelijke taken goed uit te voeren. En de Jeugdzorg is daar bovenop in Alphen aan den Rijn nog eens miljoenen uit de hand gelopen; maar gelukkig komt dat langzaamaan onder controle.

We zien het om ons heen: de uitgaven stijgen, maar de inkomsten blijven achter. En de landelijke politieke partijen – met uitzondering van het CDA (en D66 in hun partijprogramma, hopelijk kan dat ook ‘wel’) – doen nauwelijks iets om dat recht te trekken richting de gemeenten.

Nieuw Elan wil en kan niet accepteren dat daardoor inwoners die hulp nodig hebben niet meer geholpen kunnen worden. Wij willen dat mensen de ondersteuning blijven krijgen die nodig is. Ook willen we dat het voorzieningenniveau in onze gemeente overeind blijft: het theater, de bibliotheek, het zwembad, de buurthuizen en betaalbare sportvoorzieningen.

Want dát is wat Alphen aan den Rijn leefbaar maakt. En wat wij “de lol van de samenleving” noemen: mensen die elkaar ontmoeten, samen sporten, lief en leed met elkaar delen, lachen, en gewoon: meedoen. Dat is het goedkoopste medicijn tegen eenzaamheid, mentale problemen en de maatschappelijke verharding – die we dagelijks met eigen ogen zien en waarvan we soms, zonder dat te willen, onderdeel worden gemaakt – , en werkt als een rem op de almaar oplopende zorgkosten.

Nieuw Elan kiest daarom niet voor afbraak, maar voor behoud. Wij kiezen niet voor korte termijn politiek, maar voor een sterk Alphen aan den Rijn, waar we met elkaar de schouders onder zetten en we blijven investeren in mensen, voorzieningen en vertrouwen.

Dat neemt niet weg dat we als raad graag beter inzichtelijk willen krijgen waar de kostenposten zitten in de gemeentelijke begroting die anders – of beter kunnen worden aangewend. Waardoor de kosten omlaag gaan en de gemeenteraad beter haar kaderstellende en budgettaire rol kan vervullen.

Aangezien het format van de begroting zich niet goed leent voor de raad om dat zelf te doen – en we dat wel willen, wordt er vanavond een breed gedeelde motie voorgelegd om daarmee aan de slag te gaan, zodat de raad meer in positie komt en aan de knoppen kan draaien.

Een begroting voorafgaande aan het gemeentelijke verkiezingsjaar, wordt in de regel beleidsarm opgesteld. Geen grote projecten of ingewikkelde keuzes, maar vooral voorzichtigheid eerst. Dit zodat er – hopelijk – ook voor een nieuw college, ruimte ontstaat om eigen beleid te vormen en keuzes te maken.

Daarom roepen wij onszelf en elkaar op om scherp te zijn en te blijven, en ook in een nieuwe periode gezonde financiële keuzes te maken. Door eerst naar de uitgavenkant te kijken en pas daarna naar de inkomstenkant.

Dat heeft wel gevolgen. Niet altijd kun je – of moet je – dan mooie projecten willen beginnen. Zoals een schaatshal of een mini Ziggo dome. Wij denken – nog steeds – dat er behoefte aan is onder onze inwoners en dat het de ondernemingszin een impuls kan geven, maar we beseffen ook dat er risico’s aan zitten, die wij niet kunnen of willen nemen.

Dat is ook de reden geweest om vol in te zetten op onze al bestaande ondernemers en verenigingen en daar te stimuleren waar mogelijk.

Door regeldruk – waar mogelijk – te verlagen en evenementen stimuleren – zoals de Jaarmarkten, het SamaSama festival, het Zomerspektakel, de Oktoberfeesten, de carnavalsoptocht en ga zo maar door – en ervoor te zorgen dat sport- en gezelligheidsverenigingen een goede plek hebben, houden of krijgen.

Dan de woningbouw. Een onderwerp dat voor ons als Nieuw Elan altijd erg belangrijk is geweest en dat nog steeds is.

Jarenlang hebben wij ervoor gestreden de noodzakelijke urgentie te creëren.

Zoal de ontwikkeling van de Rijnhaven, de Euromarkt en het Nieuwe Sloot-gebied in Alphen aan den Rijn– wat zonder de constructieve overleggen met de inwoners en ondernemers daar niet zou zijn gelukt – , en ook in de dorpen zijn de nodige projecten gerealiseerd met huisvesting voor gezinnen en alleenwonenden, starters, jongeren, ouderen en alles er tussenin. Mooi om te zien dat na zoveel jaren ook de bouw van de MFA in Zwammerdam van start gaat.

Met alles wat er in de wereld speelt, en de gevolgen daarvan – zoals de Oekraïne opvang en het onderdak geven aan asielzoekers – geen gemakkelijke opgave.

Wij zijn daarom erg blij met de al behaalde resultaten, maar nog gemotiveerder om door te pakken. De komende maanden, maar ook in de jaren daarna – en wij hopen dat de gemeenschap daar ook zo over denkt.

De renovatie van de Aarhof kan ons niet snel genoeg beginnen. Met honderden woningen en nieuwe huizen en winkels in het vooruitzicht verwachten wij dat het centrum een grote impuls zal krijgen.

Daarnaast zouden wij graag de woningbouw in alle dorpen en in het bijzonder in Koudekerk willen bevorderen. U kent de motie die daarover door het college is overgenomen. Hoewel het deze periode niet is gelukt daar concrete vooruitgang in te boeken – eigenlijk is dat spijtig genoeg al twintig jaar niet gelukt – , willen wij grondeigenaren, projectontwikkelaars, provincie, buurtbewoners en toekomstige bewoners oproepen met elkaar in gesprek te gaan om – zonder jarenlange bezwaarprocedures – toch eigenlijk woningbouw voor elkaar te krijgen. Zodat het dorp aan een gezonde toekomst werken kan.

In december zal – naar verwachting – het masterplan Gnephoek worden vastgesteld. Naar deze ontwikkeling kijken wij erg uit. Een prachtige locatie waarmee een enorme impuls zal worden gegeven aan het voorzien in de woningbehoefte. Het zal niet genoeg zijn, maar wel een hele grote stap.

Voorzitter, ik kom tot een afronding en kijk daarbij graag voorzichtig uit naar de komende maanden en jaren.

Als Nieuw Elan zullen wij ons blijvend inzetten voor een stabiele, gezonde gemeente. Niet alleen financieel gezien, maar ook qua wonen, bereikbaarheid, welzijn en gezondheid. Wij willen graag een aantrekkelijke plaats zijn om je onderneming te drijven, te vestigen en om in te wonen en te werken.

De afgelopen jaren heeft Nieuw Elan lef en daadkracht getoond. In gezamenlijkheid met andere partijen en onze inwoners, verenigingen en ondernemers. Ook als het even tegenzit en als er soms moeilijke keuzes gemaakt moeten worden. Dat willen wij de maanden en jaren die voor ons liggen, graag voortzetten. Uiteraard bij gratie van de kiezer.

Nieuw Elan wil – met altijd en alleen maar het lokale belang voorop – Alphen aan den Rijn en alle dorpen van Alphen aan den Rijn op de kaart zetten en houden. Dat is waar wij het voor doen en waar we voor gaan.

De vanavond voorliggende begroting zullen wij dan ook steunen en we kijken uit naar het verdere debat daarover.

Frans Langerak
Fractievoorzitter Nieuw Elan