Het eerste halfjaar van 2025 stond in het teken van crisis. Het begon met een heleboel gedoe rond de Alphense jeugdzorg. Hierdoor sneuvelde de coalitie in de Alphense gemeenteraad. Gert-Jan Schotanus (Nieuw Elan) nam de vrijgevallen portefeuille Sociaal Domein over. In juli, vlak voor het politieke reces, vertelde de nieuwe wethouder hoe het er voor staat met de Alphense jeugdzorg.

De grootste zorg van de nieuwe wethouder jeugdzorg is ‘de angst’ voor wat er organisatorisch nog tevoorschijn kan komen. ‘Ik weet nog niet of ik een totaalbeeld heb’, zegt Gert-Jan Schotanus. Vooral gaat het echter om de kinderen: ‘Elk dossier is een naam, het is een kind. Dat is soms een loden last. Ik heb echt wel een paar weken slecht geslapen.’

Sinds 19 maart heeft wethouder Schotanus het Sociaal Domein in zijn portefeuille. Het belangrijkste onderdeel is jeugdhulp en jeugdzorg. Sindsdien zijn er veel zaken boven tafel gekomen die zijn aandacht krijgen: grote financiële tegenvallers, gebrekkige samenwerking in de regio, falen van JeugdHulpLooptDoor (JHLD), slechte relatie tussen gemeente en Oog voor thuis en persoonlijke verhoudingen die ook een rol spelen. ‘En er komt nog meer. Nu zijn we razendsnel aan het uitzoeken welke besluiten genomen moeten worden, bijvoorbeeld over financiën en over opvangplekken.’

Onder de streep staat samenwerken met de gemeentelijke afdelingen: ‘Ik ben er om richting de ambtelijke organisatie de verantwoordelijkheid te nemen. Ik heb inmiddels bijna iedereen gesproken. Ambtenaren hebben hun eigen deskundigheid. Wat zij samen weten, dat kan ik nooit allemaal weten. Besluiten worden daarom genomen op basis van vertrouwen in hun deskundigheid.’ 

Verweesde organisatie

Dat het niet goed zat tussen de ambtelijke organisatie en het bestuur is inmiddels wel duidelijk. ‘Dat ging onder meer om niet opgevolgde adviezen en om vraagstukken die niet op de agenda kwamen. Deze mensen werken voor ons. We doen het dan ook met elkaar.’

De belangrijke uitdaging is echter dat er te weinig sturing en beleid kwam van de leidinggevende wethouder (Noordermeer red.) en te veel ingrijpen op uitvoerend vlak. Dat is gebrek aan rolvastheid. ‘Als wethouder moet je politieke besluiten inbrengen in deskundige zaken. Het Manifest over jeugdzorg van gemeente Alphen aan den Rijn is zo’n politiek besluit. Daarin stellen wij het kind en het gezin centraal.’

‘Na het vertrek van de vorige wethouder trof ik een verweesde organisatie aan’, zegt Schotanus. Een verweesde organisatie (red.) ontstaat door cynisme, onverschilligheid, intimidatie en wanbestuur. Het ontbreekt langdurig aan sturing en begeleiding waardoor een ongezonde relatie tussen leiding en medewerkers ontstaat. Dit wordt ook zo geconstateerd in de brief van waarnemend gemeentesecretaris Flora van den Berg en in het rapport van KokxDeVoogd.

Samenwerken in de regio

Niet alleen in het Alphense gemeentehuis liep samenwerking stroef, ook in de regio ging samenwerken steeds minder. ‘Alphen aan den Rijn heeft zich steeds verder teruggetrokken uit de regio. Wettelijk gezien worden specialismen in de jeugdzorg regionaal geregeld. We zullen nu alsnog bij de regio aansluiten, maar dat kost wel extra geld.’

Naast de samenwerking in de grote regio, Holland-Rijnland plus een aantal andere gemeenten, wordt ook de samenwerking in de Rijn- en Veenstreek hersteld. De banden met Kaag en Braassem en met Nieuwkoop worden weer aangehaald. ‘Wij horen er weer bij. We leren van elkaar en we kunnen elkaar versterken. Daar zet ik nu op in en we trekken weer samen op.’

Oude dossiers en de inspectie

‘Achteraf gezien was het geen verstandige keuze om de oude GO!-dossiers apart hier in het gemeentehuis te organiseren. De dossiers hadden of kant-en-klaar en compleet overgedragen moeten worden óf zij moesten afgehandeld zijn. Het inrichten van JeugdHulpLooptDoor in de ambtelijke organisatie om alle oude dossiers weg te werken, is net zoiets als je fiets naar de schoenmaker brengen’, legt Schotanus uit. ‘Misschien was het beter geweest om een aparte afdeling in richten bij Oog voor Thuis.’

Het project JHLD is in maart door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) onder verscherpt toezicht gesteld. Het project zou een tijdelijke opzet zijn, want de complete jeugdzorg zou uiteindelijk door Oog voor Thuis B.V. worden uitgevoerd. De inspectie slaat aan op ontbreken van een solide plan, termijnen en een visie. ‘Ik heb een lastig maar goed gesprek gevoerd met de inspectie en nu is er vertrouwen in de oplossingsrichting die wij hebben gekozen.’

JHLD naar Oog voor Thuis

Deze oplossing bestaat uit professionele aanpak door de ambtelijke organisatie samen met Oog voor Thuis en door de jeugdhulp via Oog voor Thuis nu goed op de rit te krijgen. Speciaal voor het doorvoeren van structurele verbeteringen is het programma Grip op Jeugdhulp gestart. De tijdelijke organisatie JHLD is per 1 juli geïntegreerd in Oog voor Thuis. ‘We zijn net drie weken bezig en de bereikbaarheid is nu al verbeterd’, merkt Schotanus fijntjes op. ‘Naast het e-mailadres is er nu ook een telefoonnummer.’

In februari 2026 met alles op orde zijn. ‘Er zijn risico’s dat het niet lukt. Misschien zijn er dossiers niet af of niet op orde. We hebben nu echter wel een professionele aanpak en de hele jeugdzorg ligt nu op koers.’

Politiek gaat over ‘wat’, jeugdhulporganisatie gaat over ‘hoe’

Uit het rapport van KokxDeVoogd, naar aanleiding van een Quick scan over de jeugdzorg in Alphen aan den Rijn, komen veel verbeterpunten. Het belangrijkste punt is dat de politiek gaat over het ‘wat’ en dat de jeugdhulporganisatie gaat over het ‘hoe’. Daarnaast zijn veel persoonlijke verhoudingen verstoord.

De afgelopen maanden is een nieuwe lijn ingezet met als belangrijkste doel dat geen enkel kind de dupe wordt van falend beleid. Toch is Schotanus er vrij zeker van dat er nog niet alles duidelijk is. ‘Ik weet nog niet eens of ik nu een totaalbeeld heb. We weten ook nog niet of onze aannames wel kloppen’, vreest de wethouder. ‘We moeten zorgen dat we alle kinderen in beeld hebben en we moeten zorgen dat er vertrouwen is bij de mensen die de jeugdzorg uitvoeren. Nu is het belangrijk dat we de goede dingen doen voor de kinderen waar het om gaat.’

Dit artikel is geschreven door Eveline Verhoeve en eerder (op 22 juli 2025) verschenen op de nieuwssite van streekomroep Studio Alphen.